Motosikleti Kışa Hazırlama ve Kış Depolama: Akü, Yakıt, Lastik, Zincir ve Örtü

Önce karar: depolayacak mısın, sürecek misin?

Kış hazırlığı iki farklı senaryodur. Motosikleti Kasım'dan Mart'a kadar kaldıracaksan hedef, beklemenin verdiği zararı önlemektir: akü boşalması, yakıtın eskimesi, lastikte basınç kaybı ve nemden gelen pas. Kışın da sürüyorsan (kuryeler ve her gün işe motosikletle gidenler gibi) hedef, yoldaki tuz, çamur ve soğuğun verdiği zararı azaltmaktır.

İki senaryoda da ortak başlangıç noktası temiz ve kuru bir motosiklettir. Kir ve yol tuzu, üzerinde kaldığı metali nemle birlikte aşındırır. Can-Am'ın üreticisi BRP'nin kış depolama rehberi de ilk adım olarak motosikletin yıkanıp tuzdan ve kirden arındırılmasını, ulaşılması zor yerlerin mikrofiber bezle kurulanmasını öneriyor. Yıkama adımlarını Motosiklet Nasıl Yıkanır rehberinde ayrıca anlattık.

• Depolayacaksan: akü, yakıt, lastik, zincir, örtü ve kuru bir yer
• Sürmeye devam ediyorsan: sık yıkama, zincir bakımı, akü kontrolü ve kış ekipmanı
• Her iki durumda: kılavuzdaki değerler genel tavsiyelerden önce gelir

Akü: kışın en sık arıza kaynağı

Bekleyen motosikletin baharda çalışmamasının en yaygın sebebi aküdür. Akü kullanılmasa da kendi kendine boşalır; saat, alarm ve enjeksiyon beyni gibi kontak kapalıyken de akım çeken parçalar bu boşalmayı hızlandırır. Battery University, kurşun asit akünün depolamadan önce şarj edilmesini, voltajının izlenmesini ve şarj durumu yüzde 70'e düştüğünde, yani 12 voltluk bir aküde yaklaşık 12,42 volta indiğinde yeniden şarj edilmesini öneriyor. Düşük şarjda bekleyen akünün negatif plakasında sülfatlaşma denen bir tabaka oluşur ve akünün akım verme gücü kalıcı olarak azalır.

Soğuk ayrıca bir risk getirir. Battery University'ye göre düşük şarjlı kurşun asit akünün elektroliti suya daha yakın olduğu için daha yüksek sıcaklıkta donar ve donma kasayı çatlatabilir. Bu yüzden kurşun asit akü kışa dolu girmeli ve dolu kalmalıdır. Lityum akü kullanıyorsan kural farklıdır: aynı kaynak lityum iyon akünün tam dolu değil, yaklaşık yüzde 40 şarjda saklanmasını öneriyor; motosiklet lityum aküsünün kendi üreticisinin talimatı varsa onu esas al.

Pratikte iki yol var. Motosiklet kapalı ve prizli bir yerdeyse aküyü yerinde bırakıp akıllı bir akü bakım şarj cihazına (tam dolunca bekleme moduna geçen tip) bağlarsın. Priz yoksa aküyü söküp serin ve kuru bir yerde saklar, ayda bir voltajını ölçersin. BRP de aküyü ya söküp serin ve kuru bir yerde saklamayı ya da bir akü bakım cihazına bağlı tutmayı öneriyor. Aküyü sökerken önce eksi, takarken önce artı kutup bağlanır; kutup başlarındaki oksidi temizlemek de baharda işini kolaylaştırır.

• Kurşun asit akü: kışa tam dolu gir, 12,4 voltun altına inmeden şarj et
• Lityum akü: üreticinin saklama talimatına uy; genel öneri kısmi şarj
• Akıllı bakım şarj cihazı: tam dolunca kendini bekleme moduna alan tip
• Sökeceksen: önce eksi kutup, sonra artı; takarken tersi

Yakıt: depo dolu mu boş mu, stabilizatör gerekli mi?

Benzin zamanla oksitlenir ve yakıt sisteminde tortu bırakabilir. Uzun bekleme öncesinde yaygın yaklaşım, depoyu doldurup yakıta bir stabilizatör eklemek ve motoru birkaç dakika çalıştırarak katkılı yakıtın enjektörlere ya da karbüratöre kadar ulaşmasını sağlamaktır. BRP'nin kış rehberi de depoyu doldurmayı, stabilizatör ekleyip motoru birkaç dakika çalıştırmayı öneriyor. Dolu depo, depoda nemli havanın kalacağı boşluğu da azaltır.

Stabilizatörün dozu ürüne göre değişir; etiketteki oranı kullan. Örneğin Liqui Moly, Motorbike Gasoline Stabilizer için 5 litre yakıta 25 ml dozaj veriyor ve ürünü ekledikten sonra motorun yaklaşık 10 dakika rölantide çalıştırılmasını istiyor. Aynı üretici karbüratörlü motorlarda şamandıra haznelerinin boşaltılmasını da öneriyor. Karbüratörün nasıl boşaltılacağı modele göre değişir; kılavuzda yazmıyorsa bu işi servise bırak.

Birkaç haftalık kısa bir aradaysan stabilizatör şart değildir; motosikleti ara sıra çalıştırıp kısa bir tur atmak yakıtı da sistemde döndürür. Ancak yalnızca rölantide birkaç dakika çalıştırıp kapatmak motoru çalışma sıcaklığına getirmez ve egzozda nem bırakabilir; çalıştıracaksan motoru ısıtacak kadar sür, yoksa hiç çalıştırma ve aküyü şarjda tut.

• Depoyu doldur, stabilizatörü etiketteki dozda ekle
• Motoru birkaç dakika çalıştırıp katkılı yakıtı sisteme gönder
• Karbüratörlü motorda şamandıra haznesi için kılavuza bak
• Kısa rölantiyle 'ara sıra çalıştırma' yerine ya gerçek sürüş ya hiç

Motor yağı ve soğutma sıvısı

Kullanılmış motor yağı, yanma artıkları ve nem taşır. Bakım aralığına yakınsan yağı kış öncesinde değiştirmek, motorun aylarca bu artıklarla beklemesini önler; BRP de depolamadan önce yağ değişimini öneriyor. Yağın tipi ve viskozitesi kılavuzda yazar; JASO sınıflarını Motosiklet Yağı JASO MA, MA2, MB Farkı rehberinde, değişim adımlarını ve atık yağın teslimini Motor Yağı Değişimi rehberinde anlattık.

Su soğutmalı motorlarda soğutma sıvısının donma koruması kışın kritik hale gelir. Su donarken genleşir ve motor bloğuna, radyatöre zarar verebilir. Hazır karışım motosiklet soğutma sıvılarının donma koruması ürün adında ya da etiketinde yazar; örneğin Motul Motocool Factory Line -35 °C donma korumasıyla satılıyor. Hangi tip sıvının kullanılacağı ve ne sıklıkla değiştirileceği motosiklet üreticisinin kılavuzunda belirtilir; farklı tip sıvıları karıştırmadan önce kılavuza bak. Seviyeyi motor soğukken genleşme deposundaki işaretlerden kontrol et.

Lastikler: basınç ve düz nokta

Lastik, beklerken de havasını kaybeder ve soğuk havada basınç ayrıca düşer. Motosikleti kaldırmadan önce lastikleri kılavuzdaki basınca getir. Michelin, basıncın lastikler soğukken ölçülmesini, yani en az iki saat çalışmamış ya da düşük hızda 3 km'den az gitmiş lastikte yapılmasını ve kontrolün iki haftada bir tekrarlanmasını öneriyor. Uzun beklemede de iki haftalık aralık iyi bir hatırlatıcıdır.

Aylarca aynı noktasına yük binen lastikte düz nokta (flat spot) oluşabilir. BRP, lastiklerin üzerindeki yükü sehpayla kaldırmayı, sehpa yoksa tekerleklerin ara sıra çevrilerek farklı bir noktaya basmasını öneriyor. Orta sehpası olan motosikletler bu konuda avantajlıdır; olmayanlar için arka (paddock) sehpa ya da motosikleti birkaç haftada bir biraz itip lastiği döndürmek işe yarar. Lastik yaşı ve değişim kararı için Motosiklet Lastiği Nelere Dikkat Edilmeli rehberine bakabilirsin.

Zincir: temizlik ve pas koruması

Kışa girmeden önce zinciri temizleyip yağlamak, nemin pim ve makaralarda pas yapmasını önler. Zincir üreticisi D.I.D, O-ring ve X-ring zincirlerin uygun bir temizleyiciyle silinip tamamen kurutulmasını, ardından contalara uygun bir yağla yağlanmasını öneriyor; gazyağı, buhar, tiner, benzin gibi çözücülerin ve tel fırçanın kullanılmamasını istiyor. D.I.D ayrıca zincirin yol tuzu gibi aşındırıcı maddelerle temas ettikten sonra temizlenmesini belirtiyor; bu, kışın sürenler için doğrudan bir hatırlatmadır.

Sitede listelenen ürünlerden Motul MC Care C1 Chain Clean bir zincir temizleyici, Motul MC Care C2 Chain Lube Road ve Liqui Moly Motorbike Chain Spray ise contalı zincirler için yol yağı olarak tanıtılıyor. Hangi ürünü kullanırsan kullan, yağı temiz ve kuru zincire sür ve fazlasını sil. Motoru çalıştırıp vitese takarak yağlama yapma; arka tekeri sehpada elle çevir. Adım adım uygulamayı Motosiklet Zincir Bakımı ve Yağlama rehberinde anlattık.

• Temizle, kurula, sonra yağla
• Contalara zarar veren çözücüleri ve tel fırçayı kullanma
• Tuzlu yoldan sonra zinciri beklemeden temizle
• Motor çalışırken ve viteste zincir yağlama

Yer ve örtü: nefes alan, kuru, havalandırmalı

En iyi yer kapalı, kuru ve sıcaklığı çok oynamayan bir alandır. BRP kapalı alanı tercih etmeyi, ortamı 10–20 °C aralığında tutmayı ve nem alıcı kullanmayı öneriyor. Kapalı alan yoksa motosikleti suyun birikmediği, mümkünse hafif yükseltilmiş bir zemine koy.

Örtü seçerken asıl ölçüt nefes almasıdır. Hava geçirmeyen bir naylon branda, gece-gündüz sıcaklık farkında içeride yoğuşan nemi hapseder ve metali korumak yerine paslandırabilir. BRP de nefes alan, motosiklete uygun ölçüde ve açık havada kullanılacaksa hava koşullarına dayanıklı bir örtü öneriyor. Örtüyü sıcak egzoza geçirme; motor soğuduktan sonra ört.

Uzun beklemede fareler ve başka küçük hayvanlar kabloları kemirebilir, egzoz ve hava kutusuna yuva yapabilir. BRP, depolama süresince düzenli aralıklarla haşere izine, kemirilmiş kablolara, sızıntıya ve yoğuşmaya bakılmasını öneriyor. Egzoz çıkışını bir bezle kapatırsan, baharda motoru çalıştırmadan önce çıkarmayı unutma.

• Kapalı, kuru alan; mümkünse nem alıcı
• Nefes alan örtü, naylon branda değil
• Egzoz soğuduktan sonra ört
• Ayda bir: akü voltajı, lastik basıncı, sızıntı ve kemirgen izi

Kışın sürenler için: tuz ve korozyon

Kış sürüşünde motosikletin en büyük düşmanı yol tuzudur. Tuz, suyla birleşince çıplak metali, cıvataları, jant kenarlarını, fren kaliperlerini ve egzoz bağlantılarını hızla aşındırır. Tuzlu yoldan sonra motosikleti mümkün olan en kısa sürede soğuk ya da ılık suyla durula, ardından kurula. Jant içleri, salıncak altı, motor altı ve maşa altı gibi tuzun biriktiği yerlere özellikle bak.

Kuruttuktan sonra çıplak metal yüzeylere korozyon önleyici bir koruma uygulamak işe yarar. BRP de egzoz ve alt bölgedeki metal parçalara korozyon önleyici sprey uygulanmasını öneriyor. Bu ürünleri fren disklerine ve balatalara kesinlikle bulaştırma; frenleme gücünü düşürür. Sitede listelenen Motul MC Care E2 Moto Wash gibi motosiklet şampuanları yıkamada kullanılabilir; ürünün kendi uygulama talimatına uy.

Kışın zinciri yazdan çok daha sık temizleyip yağlaman gerekir, çünkü tuzlu su yağı hızla siler. Akü de soğukta daha zorlanır; marş zayıflamaya başladıysa voltajı ölç. Sürüş tekniği, buz ve görüş konularını Kışın Motosiklet Sürüşü rehberinde, kış ekipmanını Kışlık Motosiklet Ekipmanı rehberinde anlattık.

• Tuzlu yoldan sonra beklemeden durula ve kurula
• Sıcak su ve basınçlı suyu rulman ve contalara tutma
• Çıplak metale korozyon önleyici; fren disk ve balatasına asla
• Zinciri yazdan daha sık temizle ve yağla

Baharda yeniden yola çıkmadan önce

Kış biterken aynı listeyi ters sırada düşün: egzoz kapağını çıkar, aküyü tak ve voltajını kontrol et, lastik basıncını ayarla, zinciri yağla, fren hidroliği ve soğutma sıvısı seviyesine bak, ışıkları dene. Ayrıntılı kontrol listesi Sezon Öncesi Motosiklet Kontrol Listesi rehberinde; ekipmanının da sezona hazır olup olmadığını aynı yazıda bulabilirsin.