Motosiklet Airbag Yelek ve Mont: Kablolu ve Elektronik Sistemler, EN 1621-4

Airbag nasıl çalışır?

Her sistemde üç parça vardır: katlanmış hava yastığı, onu dolduran basınçlı gaz kartuşu ve kartuşu ateşleyen tetik. Tetik çalıştığında gaz yastığı doldurur, yastık göğüs, kaburga, sırt ve sisteme göre boyun, omuz ya da kalça çevresinde bir hava tamponu oluşturur. Şişen yastık hem darbeyi daha geniş bir alana yayar hem de boyun ve omurganın aşırı bükülmesini sınırlamaya çalışır.

Yastık şişik kaldığı sürece korur. Helite kullanım kılavuzu, basıncın şişmeden sonra yavaş yavaş düştüğünü ve airbag'in kapsamadığı bölgeleri korumadığını açıkça yazar. Dainese de pist tulumlarındaki yastığın yaklaşık 30 saniye sonra tamamen indiğini belirtir. Yani airbag tek bir darbe anı için tasarlanmıştır; sürüş boyunca sürekli koruma sağlayan sırt koruyucudan bu yönüyle ayrılır.

Kablolu (mekanik) sistem: kordonla bağlı yelek

Mekanik sistemde yelek, kısa bir kordonla motosikletin sağlam bir noktasına bağlanır. Sürücü motordan fırlayıp ayrıldığında kordon tetik pimini çeker, yay iğneyi kartuşa vurur ve gaz yastığı doldurur. Helite bu süreyi 100 milisaniyenin altında veriyor. Pil, şarj ve yazılım yoktur; Helite sistemini motosiklette ve at binicilerinde aynı prensiple kullanıyor.

Bu sadelik bazı sınırlar da getirir. Helite kılavuzuna göre sürücü motorla birlikte yere yatıp kayarsa, yani motordan ayrılmazsa, sistem tetiklenmez. Kordonun montajı tetiklenme süresini doğrudan etkiler: kordon hareketi kısıtlamayacak kadar kısa olmalı, bağlantı noktası 150 kg'dan fazla yüke dayanmalı, gidona ve plastik parçalara bağlanmamalı. Motordan inerken kordonu çıkarmayı unutursan önce güçlü bir çekme hissedersin, ama yelek yine de şişebilir.

• Artısı: pil, şarj ve yazılım yok; kartuşu kullanıcı kendisi değiştirebiliyor
• Eksisi: her binişte bağlanıp her inişte çözülmeli, sürücü motordan ayrılmadan yaşanan kaymalarda tetiklenmez
• Sitedeki örnek: Helite Turtle 2 (montun üstüne giyilir, SAS-TEC Level 2 sırt koruyuculu)

Elektronik sistem: sensörle kendisi karar veren yelek

Elektronik airbag'de motosiklete fiziksel bağlantı yoktur. Yeleğin içindeki kontrol ünitesi ivmeölçer ve jiroskop gibi sensörlerden gelen veriyi sürekli işler ve hareketi bir düşme algoritmasıyla karşılaştırır. Dainese, D-air ünitesinin veriyi saniyede 1.000 kez işlediğini ve üç eksenli jiroskop, ivmeölçer ve GPS kullandığını yazıyor. Alpinestars Tech-Air 3 V2'de 3 ivmeölçer ve 3 jiroskop olmak üzere 6 sensör bulunuyor.

Bu sistemin avantajı, sürücü motordan ayrılmadan, düşmenin ilk anlarında tetiklenebilmesi ve hangi motora binersen bin aynı korumayı vermesidir. Karşılığında pilin şarj edilmesi gerekir: Alpinestars Tech-Air 3 V2 için 40 saate kadar kullanım ve yaklaşık 4 saatlik tam şarj, Dainese Smart Air için 26 saate kadar pil ömrü veriyor. Bazı sistemlerde sürüş moduna göre devreye girme eşiği vardır; Dainese Smart Air yol modunda 10 km/sa üzerinde ya da duran motorun titreşimini algıladığında, arazi modunda 20 km/sa üzerinde aktif olur, EV modu ise sessiz elektrikli motosikletler için duruşta da açık kalır.

• Artısı: kordon yok, motordan ayrılmadan da tetiklenebilir, her motorda aynı çalışır
• Eksisi: şarj gerektirir, şişme sonrası servis gerekebilir, bazı modellerde kontrol ünitesi ayrıca alınır
• Sitedeki örnekler: Alpinestars Tech-Air 3 V2 Canvas, Tech-Air 5, Tech-Air 7X; Dainese Smart Air; iXS iPRO 1.0 ve Held eVest 2 (In&motion elektroniği)

EN 1621-4 ne söylüyor, ne söylemiyor?

EN 1621-4:2013, motosikletli şişirilebilir koruyucular için Avrupa standardıdır. Kapsamı mekanik tetiklemeli airbag'lerle sınırlıdır: en az koruma seviyesini, yastığın devreye girme süresini ve en az kapladığı alanı, ayrıca beden, ergonomi, etiket ve kullanıcı bilgisini tanımlar. Mekanik olmayan, yani elektronik tetiklemeli koruyucular açıkça kapsam dışıdır. SATRA, şişmenin saniyede en az 200 kare çeken yüksek hızlı kamerayla ölçüldüğünü ve iki performans seviyesi (Level 1 ve Level 2) bulunduğunu belirtiyor.

İngiltere'de RAC Vakfı koordinasyonunda yürütülen Road Collision Investigation Project'in 2021 tarihli güvenlik notu, EN 1621-4 için en fazla 200 milisaniyelik devreye girme süresinin belirtildiğini aktarıyor. Aynı notta TRL'nin incelediği 15 airbag mont ve yeleğinden beşinin üretici beyanına göre bu standardın şartlarını karşılamadığı, motosiklet-araç çarpışmasında etkili olmak için yastığın 100 milisaniye içinde şişmesi gerektiği ve 15 ürünün yedisinde üretici beyanının bu eşiği karşılamadığı yazıyor. Kısacası 'airbag' yazması tek başına yeterli değil; belge ve süre beyanına bakmak gerekiyor.

Elektronik sistemlerde üreticiler bu standardın test yöntemlerini kendi ürünlerine uyarlayarak onaylanmış kuruluşlarla belge alıyor. Dainese bunu açıkça yazıyor ve aynı 50 J darbe enerjisinde airbag için Level 1'de en fazla 4,5 kN, Level 2'de 2,5 kN iletilen kuvvet sınırı veriyor. Alpinestars Tech-Air 3 V2'yi göğüs ve sırtta Level 2 darbe sönümleme ve EN 17092-6 Class C dış giysi olarak listeliyor. Standardın yenilenmiş taslağı prEN 1621-4'ün kamuoyu görüşü 28 Ekim 2025'te kapandı; taslak metin de kapsamı yine mekanik tetiklemeli koruyucularla sınırlıyor.

• Etikette ara: EN 1621-4 (mekanik sistemde) veya üreticinin hangi test protokolüne göre belgelendiğini açıklayan uygunluk beyanı (elektronik sistemde)
• Koruma seviyesi: Level 1 mi Level 2 mi, hangi bölgeler için?
• Devreye girme süresi beyanı ve bunun kim tarafından ölçüldüğü
• Yeleğin kendisi EN 17092-6 Class C gibi bir giysi belgesine sahip mi?

Şişti, şimdi ne olacak? Kartuş ve servis

Mekanik sistemde kartuş tek kullanımlıktır. Helite, kartuşun kullanıcı tarafından birkaç dakikada değiştirilebildiğini, yalnızca aynı marka ve aynı hacimde kartuş kullanılması gerektiğini, kartuşların 10 yıl garantili olduğunu yazıyor. Kılavuz ayrıca kartuşun her yıl sökülüp grama hassas bir tartıyla tartılmasını, etiketteki ağırlıktan 50, 60 ve 85 cc kartuşlarda ±3 g, 100 cc'de ±5 g'dan fazla sapma olmamasını öneriyor. Paslanma veya korozyon görülen kartuş hemen değiştirilmeli.

Elektronik sistemlerde servis üreticiye ve ülkeye göre değişir. Alpinestars, Tech-Air sistemlerinin yeniden kullanılabildiğini, şişmeden sonra gaz kartuşunun yetkili servis tarafından değiştirilene kadar korumanın devre dışı kaldığını, bazı ülkelerde kullanıcının orijinal yedek parçayla kartuşu kendisinin değiştirebildiğini belirtiyor. Dainese yeni nesil sistemlerde gaz jeneratörünü kullanıcının değiştirebildiğini, yastığın en fazla üç kez şişirilebildiğini ve yaklaşık üç yılda bir bakım kontrolü önerdiğini yazıyor. In&motion elektroniğiyle çalışan iXS iPRO 1.0 ve Held eVest 2'de ise kontrol ünitesi (In&box) yeleğe dahil değil; iXS bunu In&motion aboneliğiyle, Held satın alma ya da kiralama seçeneğiyle ve ek ücretle sunduğunu belirtiyor. Türkiye'de hangi işlemin hangi bayide yapılabildiğini satın almadan önce sor; bu, yeleğin toplam maliyetini de belirler.

• Satın almadan önce yedek kartuşun Türkiye'de bulunup bulunmadığını öğren
• Elektronik yelekte şişme sonrası servisin yurt içinde mi yapıldığını sor
• Ağır bir düşmeden sonra yastık şişmemiş olsa bile kılıfta yırtık, kartuşta çatlak veya kordonda aşınma varsa servise göster
• Kayıt gerektiren sistemlerde ürünü üreticinin sitesine kaydet; yazılım güncellemeleri ve geri çağırmalar buradan duyurulur

Airbag ve sırt koruyucu: biri ötekinin yerine geçer mi?

Sırt koruyucu (EN 1621-2) her an korur; airbag ise yalnızca tetiklendiğinde ve şişik kaldığı sürece. Bu yüzden birçok airbag yeleğin içinde ayrıca pasif bir sırt koruyucu bulunur ya da bunun için cep vardır. Sitedeki Helite Turtle 2 SAS-TEC Level 2, Held eVest 2 D3O Level 2, iXS iPRO 1.0 EN 1621-2 Level 1 sırt koruyucuyla geliyor; Alpinestars Tech-Air 3 V2'de ek bir sırt koruyucu için entegre cep bulunuyor.

Rakamlar iki koruyucunun farklı ölçüldüğünü gösteriyor. SATRA'ya göre EN 1621-2 sırt koruyucularda iletilen kuvvetin ortalaması 18 kN'nin altında olmalı. Dainese ise aynı darbe enerjisinde airbag için Level 2'de 2,5 kN, sert sırt koruyucu için Level 2'de 9 kN sınırı veriyor. Bu, airbag'in şişikken darbeyi çok daha fazla yaydığını gösterir, ama şişmediği bir düşmede (örneğin kablolu sistemde motorla birlikte kayarken) yalnızca pasif sırt koruyucu iş görür. Mümkünse ikisini birlikte kullan.

Montla uyum da önemli. Montun altına giyilen yelekte, şişen yastığa yer kalması gerekir. Alpinestars Tech-Air 5'i düzgün oturan bir tekstil montun, Tech-Air uyumlu montun ya da göğüs çevresinde 4 cm boşluk bırakan bir deri montun altında kullanılabilir olarak tanımlıyor. Dar bir montun altına giyilen yelek tam şişemeyebilir; bu durumda üste giyilen bir model daha doğru seçimdir.

Kurye ve şehir içi kullanım için ne anlama geliyor?

Kurye günde onlarca kez motordan iner, bina önünde bekler, tekrar biner. Kablolu sistemde her inişte kordonu çözmek gerekir; unutulduğunda yelek tetiklenebilir ve kartuş masrafı çıkar. Bu tempoda elektronik sistem kullanım açısından daha pratiktir, ama her gün şarj alışkanlığı ister.

Kış koşulları da hesaba katılmalı. Helite, kartuşun 0 °C'nin üzerinde kullanılmasını, soğukta saklanan kartuşun kullanmadan önce ısıtılmasını veya oda sıcaklığındaki bir kartuşla değiştirilmesini istiyor; airbag'in kullanım aralığını 0–45 °C veriyor. Alpinestars Tech-Air 3 V2'nin kontrol ünitesini −20 °C ile +40 °C arasında çalışacak şekilde listeliyor. Motosikleti gece dışarıda bırakıyorsan yeleği motorla birlikte değil, içeride sakla.

Bütçe kısıtlıysa sıralama şöyle olmalı: önce sertifikalı kask, mont, eldiven ve sırt koruyucu, sonra airbag. Airbag bu temel setin üzerine eklendiğinde anlamlıdır. Sitedeki fiyatlı modellerden Alpinestars Tech-Air 3 V2 Canvas montun üstüne de giyilebildiği için mevcut montunu değiştirmeden ekleme yapmak isteyenler için bir seçenektir; fiyatlar ürün sayfalarında kontrol tarihiyle birlikte gösteriliyor.

• Her gün çok inip binen kurye: elektronik sistem (günlük şarj şartıyla)
• Tek motor, uzun yol, şarjla uğraşmak istemeyen: kablolu sistem (her binişte bağlama şartıyla)
• Montunu değiştirmeden eklemek isteyen: montun üstüne giyilebilen yelek
• Kışın açık havada park eden: yeleği içeride sakla, kartuş sıcaklık sınırına dikkat et